Маалымат изде:
Ислам дининин булактары (Адиллаи шарийа)
Фикх илими негизги төрт бөлүмгө бөлүнөт
Мазхаб, мужтахид, фикх
Мужтахид
Бидат деген эмне?
 Ыйман маалыматтары
 Пайгамбарыбыз
 Динибиз жана бузук ишенимдер
 Курани карим
 Жалгыз Куран дегендер
 Меал жана тафсир окуу
 Ойдон чыгарылган хадис болобу
 Мазхаб, мазхабсыздык
 Сүннөт-бидат
 Асхабы кирам
 Олуяны таануу
 Гусул-хайз-даарат-намаз
 Орозо жана Рамазан
 Зекет, ушур жана садака
 Ажылык
 Курмандык жана адак
 Соода-сатык
 Халал жана харамдар
 Сыйкыр, куру ишенимдер
 Шиилик
 Ваххабилик
 Адеп-ахлак
 Нике жана үй-бүлө
 Жоолук жана сатри аврат
 Пайгамбарлар, аалымдар
 Диний ырлар, илахилер
 Сухбаттар
 Ибреттүү окуялар
 Дубалар жана маанилери
 Ыйык күн жана түндөр
 Башкаруучулук
 Кошумча темалар

Хижри Жаңы Жыл

Бардык мусулмандарды келе жаткан 1-Мухаррем 1438 (Милади 2016-жыл 2-Октябрь күнүнө туш келчү) Хижри Жаңы Жылыңыздар менен куттуктайбыз.

Суроо:Хижри Жаңы Жыл деген эмне?

ЖООП
Пайгамбарыбыз Мухаммед алейхиссалам милади 571-жылы 20-Апрелге туш келген Рабиул-аввал айынын 12, Дүйшөмбү таңы Меккеде дүнүйөгө келди. 622-жылы Меккеден Мединага хижрат кылды (көчтү). 20-Сентябр Дүйшөмбү күнү Мединанын Куба айылына келди. Бул күн мусулмандардын Шамси жаңы жылы болду. Ал жылдын Мухаррем айынын биринчи күнү болсо хижри[камери] жаңыжыл болду. Мухаррем айынын биринчи түнүмусулмандардын жаңы жыл түнү. Ай көрүнбөдү деп жаңы жыл күнү өзгөрбөйт. Хижри айдын 7-чи түнү Ай жарым табактай болуп, 14-чү түнү болсо тегерек болуп толгон Ай болот. Себеби, Сеадети Эбедиййе китебинде мындай делет:

"Эсептер камери айдын башталган убагын табуу үчүн эмес Ай көрүнүшү мүмкүн болгон түндү билүү үчүн. Айдын чыгуусу көрүү менен эмес эсеп менен болот жана эсеп сахих болуп, Ай болсо эсеп билдирген түнү чыгат."

Хижри айлардын башталуусунда Айдын байкоо салынуусу негиз деп алынса жана ар айдын башында аба ырайы булутту болгондуктан же башка себеп менен Ай көрүнбөсө ошондо Хижри айлар жана жылдар дагы узарган болот. Динибиз Рамазан айы жана айт майрамдары үчүн Айдын байкоо салынуусун буюрууда. Калган айлар үчүн мындай нерсе жок.


Бул түндө ибадат кылып, урмат көрсөтүү керек. Урмат көрсөтүү күнөө иш кылбоо менен болот. Зилхижжанын акыркы күнү жана Мухарремдин биринчи күнү орозо кармаган адам ал жылды толугу менен орозо кармап өткөргөн сыяктуу соопко жетет. Бир хадиси шарифте: «Рамазандан кийин эң пазилеттүү орозо - Мухаррем айында кармалган орозо»,- делген.

Исламияттан мурда араптар Мухаррем айында согушууну каалашканда ал жыл Мухаррем айынын атын кийинки айга коюшуп, кийинки айдын атын Мухаррем айына тагышчу. Ушундайча харам ай Мухарремден кийинки ай болуучу. Тообо сүрөсүнүн 37. Аяти каримасы айлардын ордун алмаштырууга тыюу салды.

Курани каримде билдирилген жана динде колдонулган Араби айлардын бир жылы бир күн жылынан он күн кыска. Хижри камери айлар хижри шамси жана милади айларга карата он күн мурда келүүдө. Ошондуктан, мусулмандардын мубарек күндөрү же түндөрү шамси жылдарга карата ар жыл он күн мурда болот, себеби, мубарек күндөр Күн айларына карата эмес камери (Ай) айларга карата кылынат. Динибиз мына ушундай буюрууда.

Исламиятта Күн жылынын айлары ичинде саналуу мубарек күн жок. Пайгамбарыбыздын туулган күнү[мавлид түнү]жана мубарек түндөр хижри жыл менен куттукталат. Бардык ибадаттарда жана диний иш чараларда камери айлар негиз кылып алынат. Ажылык, орозо, курмандык жана Айт күндөрү камери айларга карата белгиленет. Ажылыкты Аллаху таала билдирген Зилхижжа айында кылбастан милади бир айда, мисалы, Январда кылуу, орозону Рамазанда эмес Февралда кармоо динди өзгөрткөндүк болот. Бардык ыйык түндөр дагы камери айларга карата белгиленет.

Хижри жаңы жыл

Мусулмандар жаңы жыл түндөрү мусафаха кылышып (кол алышып), телефон менен же кат жазып куттукташат. Бири-бирин зыярат кылышып, белек алышып-беришет. Жаңы жылды газета журналдарда жарыялап куттукташат. Жаңы жылдын бири-бирине жана бардык мусулмандарга жакшылык жана берекелүү болуусу үчүн дуба кылышат. Улууларды, туугандарды, аалымдарды үйлөрүнө барып зыярат кылышып, бата дубаларын алышат. Бүгүн майрам сыяктуу таза кийинип, кедейлерге садага беришет. Мухарремдин биринчи он күнү жана түнү мубарек күн жана түндөр болуп эсептелет.

Мухаррем айынын биринчи күнү жана Ашура күнү окула турчу дуба:

Хадиси шарифте мындай делинген:

"Кимде ким Мухаррам айынын алгачкы күнү төмөндөгү дубаны 3 жолу окуса Аллаху таала ал адамды келерки Мухаррам айына чейин бардык балээ-жалаадан сактайт:

Алхамдулиллахи Раббил'л-алемин.

Вассалату вассаламу ала сеййидина Мухаммедин ва ала алихи ва сахбихи ажмаин.

Аллахумма анта'л-абадиййу'л-кадим, ал-хаййу'л-карим,ал-ханнан, ал-меннан. Хазихи сенетун жадидатун. Ас'алука фихе'л-ысмете минашшайтанирражим,вал авна ала хазихиннафси'л-аммарати биссуи ва'л-иштигале бима йукаррибуни илайка, йа за'л-жалали ва'л-икрам, бирахматика йа архамаррахимин.Ва саллаллаху ва саллама ала сеййидина ва набиййина Мухаммедин ва ала алихи ва сахбихи ва ахл-и байтихи ажмаин."

 

 



Сүннөттүн түрлөрү

 

Суроо: «Сүннөтүмдү таштаганга шапаатым харам болду» деген хадиси шарифин ислам аалымдары кандай ачыктап түшүндүрүшкөн?

ЖООП: Сүйүктүү Пайгамбарыбыздын өзүнөн болгон буйруктары, аткарган ибадаттары «сүннөт» деп аталат.

Сүннөт экиге бөлүнөт:

1-Сүннети худа

2-Сүннети заваид

1-Сүннети худа:

Бул «Сүннети муаккада» деп да айтылат. Бул сүннөт Ислам дининин жүзү, өзгөчөлүгү, башка диндерде жок. Сүйүктүү Пайгамбарыбыз ар дайым аткарып жүргөн, таштаган убакыттары өтө аз болгон. Таштагандарга эч нерсе деген эмес. Ал эми анда-санда ташталган сүннөттөр «Гайри муаккада» деп аталат. Муаккада сүннөттөрүн себепсиз тез-тез таштоо макрух болуп, кичине күнөө болот. Ал эми намаздын ичиндеги муаккада сүннөттөрүн таштоо тахриман макрух болот. (Реддул Мухтар)

Динибиздеги бардык өкүмдөр Курани каримден алынат. Ал өкүмдөр үчкө бөлүнөт:

А) Маанилери ачык болгон жана аалымдар тарабынан чыгарылган өкүмдөр.

Б) Мужтахиддер тарабынан ижтихад менен чыгарылуучу өкүмдөр. (Даараттын парзы Ханафиде төрт, Ханбалиде он. Ушул сыяктуу өкүмдөр.

В) Үчүнчү бөлүгү жашыруун. Аллаху таала билдирмейинче эч ким түшүнө албайт. Булар жалгыз гана Пайгамбарыбызга билдирилген. Бул өкүмдөр Курани каримден алынса да сүйүктүү Пайгамбарыбыз тарабынан ачыкталып билдирилгендиктен «сүннөт» деп аталат. (Мектубат Раббани, 2-том, 55-мектуб)

Азан айтуу, жамаат менен намаз окуу сыяктуу сүннөттөр «Сүннети худа» деп аталат. (Хадика)

2-Сүннети заваид:

Сүйүктүү Пайгамбарыбыздын ибадат ирээтинде эмес, адат ирээтинде аткарып жүргөн иштери «Сүннети заваид» деп айтылат. Заваид сүннөттөрүн аткарбай калтыруу макрух эмес. Пайгамбарыбыздын кийинүүсү, жакшы иштерди оң жактан баштоосу сыяктуу иштери «Сүннети заваид» деп аталат. (Реддул Мухтар)

Хадиси шарифте мындай деп айтылган:

«Парзга байланыштуу болгон жана байланышы болбогон сүннөт бар. Парздагы сүннөттүн негизи Аллахтын китебинде. Бул сүннөттү (сүннети худаны) алуу хидаят, ал эми таштап коюу адашуучулук. Башка сүннөттү(сүннети заиданы) алуу фазилет(кундуу), ал эми таштап коюу күнөө болбойт». (Табарани)

Пайгамбарыбыздын адат ирээтинде аткарган иштерин аткарбоо бидат болбойт. Аларды аткаруу же аткарбоо элдердин жана улуттардын өз адаттарына байланыштуу болуп, диний өкүмдөрдөн эмес. Ар эми элдердин адаттары ар түрлүү болот. Жада калса, улуттун адаттары убакыттын өтүшү менен өзгөрөт. Ошол үчүн адатка байланыштуу нерселерде да (үзүр, кыйынчылык туулбаса) Пайгамбарыбызга баш ийүү дүнүйөдө жана акыретте адамдын көп нерселерге жетүүсүнө жана ар түрдүү бакытка жол ачат. (Мектубат Раббани, 2-том, 55-мектуб)

Китеп жана сүннөт дегенде бул жердеги «сүннөт» сөзү хадиси шариф деген маанини билдирет. Парз жана сүннөт делген кезде бул жердеги «сүннөт» сүйүктүү Пайгамбарыбыздын аткарган иштерин билдирет. Сүннөт сөзү жалгыз колдонулса «Ислам» дегенди билдирет. Бул сүннөткө моюн сунгандар «Ахли сүннөт» деп аталат. (Жавхара)

Шейхул Ислам ибн Кемал Пашазада хазреттери «Шахри хадиси арбаин» китебинде «Сүннөтүмдү таштаганга шапаатым харам болду» хадиси шарифинин түшүндүрмөсүндө мындай деди: «Бул хадиси шарифтеги сүннөт «Ислам дини» дегенди билдирет. Анткени, момун чоң күнөө кылса да шапааттан куру калбайт. Хадиси шарифте мындай делет:

«Үммөтүмдөн чоң күнөө кылгандарына шапаат кыламын». (Абу Давуд)

Мындан түшүнүлгөн нерсе - Ахли сүннөттөн айрылгандар шапаатка жетише албайт деген маани» (Шира)

«Үммөтүмдүн арасында фитна, бүлүк жайылган кезде сүннөтүмө жабышкан адамга жүз шейиттин сообу берилет» деген хадиси шариф бүлүк чыккан кезде ахли сүннөт вал жамаат ишениминде болуп, беш убакыт намазды жамаат менен окуганга жүз шейиттин сообу бериле тургандыгын билдирүүдө. (Риядун Насихин)

Ошондуктан, алгач ахли сүннөт ишенимине ылайык ыйманга келүү, андан соң харамдардан сактануу, кийин парздарды орундоо, кийин макрухтардан сактануу, кийин муаккада сүнөттөрүн, андан соң мустахабдарды орундоо керек.

 

Оңго жана так санга маани берүү
Суроо:Чайдын шекерин аралаштырып жатканда оңдон солго карай аралаштыруу, чыныны оң кол менен кармоо, чайды так санда ичүү заваид сүннөт деп айтылууда. Булар сүннөт болгудай Пайгамбарыбыз алейхиссалам чай ичти беле? 
ЖООП
Чай, кофе, лимонат ж.б. деп баары атап отурбайт. Булар мубах нерселер. Мубах болгон ар ишти оң тараптан баштоо, так санга маани берүү сүннети заваид. Б.а., адаттарга тийиштүү сүннөттөр. Буга мустахаб деп дагы айтылат. Буларды кылбай койуу күнөө эмес, бирок, орундалса сооп болот. Бир канча мисал берели:

Мечитке оң бут менен кирүү, киргенде оң тарапка отуруу мустахаб. Бут кийим, көйнөк кийип жатканда, чачты тегиздеп жана тарап жатканда, тырмак кесип жатканда, мусулмандын үйүнө жана бөлмөсүнө кирүүдө, садака берүүдө оңдон башталат. Булардын тескерисин кылып жатканда, мисалы, бут кийим, байпак, кийимди чечип жатканда, мусулмандын үйүнөн, бөлмөсүнөн чыгып жатканда, ажатканага кирүүдө, чимкирүүдө, аврат жерди жууп жатканда солдон баштоо мустахаб. Үзүрсүз эле булардын тескерисин кылуу танзихи макрух болот. Оң кол менен жеп-ичүү, оң кол менен курмандык чалуу, оң кол менен жазуу, чай, кофе, суу сыяктуу нерселерди берип жатканда оң тараптан баштоо мустахаб. Сологой болгондордун сол кол менен жазуусунда жана сол кол менен курмандык чалуусунда зыян жок.

Төрт нерсенин баасы

Суроо: Так санга маани берүү сүннөт. Бирок, так эмес жуп нерсенин баасы жокпу?

ЖООП

Такка маани берүү башка, баалуу нерселердин так жана жуп болуусу башка. Төрт нерсеге байланыштуу көп нерсе бар. Бир канчасы булар:

Жер жүзүнүн тартиби төрт нерсе менен: Топурак, суу, от жана шамал.

Табияттын тартиби төрт нерсе менен: Ысыктык, сууктук, ным жана кургактык.

Диндин салахы төрт нерсе менен: Намаз, зекет, орозо жана ажылык.

Адамдын салахы төрт нерсе менен: Тамак, суусундук, кийим жана турак жай.

Төрт китеп: Тоорат, Инжил, Забур жана Кур'ани карим.

Төрт периште: Жабраил, Микаил, Исрафил жана Азраил (алейхимуссалам).

Төрт халифа: Абу Бакр, Омар, Осман, Али (радыйаллаху анхум).

Төрт мазхаб: Ханафи, Малики, Шафии жана Ханбали.

Төрт мезгил: Жаз, жай, күз, кыш.


 
    
Диний маалымат изде:

Имсак  
Күн  
Бешим  
Асыр  
Шам  
Куптан  


Имсак убактысы: Бул төрт мазхабда тең (шарий түндүн) акыры болуп эсептелет. Б.а. (Фажр-и садык) деп аталган асмандагы агаруунун чыгыштагы уфк-и захирий (көрүнгөн горизонт) сызыгынын бир чекитте көрүлүүсү. Орозо ушул убакытта башталат. Фажри садык убактысынын бийиктиги төрт мазхабда да 19 градус.
free counters
Сайтыбыздагы маалыматтар бардык адамдардын пайдалануулары үчүн даярдалган.
Түп нускасын өзгөртпөө шарты менен уруксат албастан эле маалыматтардан пайдаланууга болот.
Баштапкы бет катары   |    Сактап кой   |    Биз менен байланыш   |    RSS   |   Paylaş Бөлүш