Ислам дини » Гусул-хайз-даарат-намаз » Намаз » Намаз искаты (Өлгөн адамдын карыздарын өтөө)




Намаз искаты (Өлгөн адамдын карыздарын өтөө)


«Нур-ул-изах», «Тахтави», «Халеби» жана «Дурр-ул-мухтар» китептеринде, намаздардын казасынын акырында «Мултека»«Дурр-ул-мунтака» жана «Викайе»«Дурер» жана «Жевхер» аттуу жана башка баалуу китертерде орозонун акырында керээз кылган маркум үчүн искат жана давр(1) кылуу керек экендиги жазылган. Мисалы: «Тахтави» китебинин түшүндүрмөсүндө: «Кармалбаган орозо үчүн фидийе төлөп, искат кылынуусу үчүн насс(2) далилдер бар. Намаздын мааниси орозонукунан да жогору болгондуктан, шариятка ылайык кечиримдүү себептен улам окулбай калган жана казасын окууну кааласа да өлүм абалындагы адамдын окуй албаган намаздарын орозонукундай искат (өтөө) кылуу боло тургандыгын бардык Ислам аалымдары бир добуштан билдиришкен. Намаздын искаты болбойт деген адам өзү жахил. Себеби, мазхабдардын жалпы бир оюна каршы чыккан болот. Бир хадиси шарифте мындай деп билдирилген: «Бирөөнүн ордуна башка бирөө намаз окуп, орозо кармай албайт. Бирок, анын намазы менен орозо карызы үчүн кембагалды тойгузуу керек». Ахли сүннөт аалымдарынын артыкчылыктарын түшүнбөгөн, мазхаб имамдарыбызды да өздөрүндөй көрүп, алар кыялданып сүйлөп жатышат деп ойлогон адамдардын: «Исламда искат менен давр жок. Искат христиандардын күнөөдөн арылтууларына окшош» деген сыяктуу самтырак сөздөрүн угуп жатабыз. Мындай сөздөрү менен алар өздөрүн коркунучка түртүп жатышат. Себеби, Пайгамбарыбыз (саллаллаху алейхи ва селлем): «Үммөтүм бузук жолдо бирикпейт», -деп айтты. Бул хадиси шариф мужтахиддердин(3) бир добуш менен билдирген нерселеринин албетте туура экенин көрсөтүп турат. Буларга ишенбеген жогорудагы хадиске ынанбаган болот. Ибни Абидин витир намазы тууралуу баяндап жатып: «Динде зарыл болгон, жада калса жахилдер да билген ижма(4) маалыматтарга ишенбеген адам капыр болот», - деп билдирген. Искат христиандардагы күнөөдөн арындырууга кантип эле окшоп калсын? Поптор күнөөдөн арындырабыз деп адамдарды талап-тоноп атышат. Ал эми, Исламда болсо дин адамдары искат кыла алышпайт. Искатты бир гана маркумдун валиси (мураскору же андан жооптуу болгон адам) кыла алат жана акча дин адамдарына эмес муктаж кембагалдарга берилет.

Азыркы күндө дээрлик ар тарапта искат жана давр иштери Исламга ылайык жүзөгө ашырылбай жатат. Ислам дининде искат жок дегендер, жок деп айтуунун ордуна, күнүбүздө орундатылган искат менен давр Исламиятка ылайык келбейт деп айтышса туура болор эле. Биз да аларды колдоор элек. Ошондо алар өз баштарына түшө турган балээден да кутулуп, Исламга да кызмат кылышкан болор эле. Искат менен давр динибизге ылайык кандайча жүзөгө ашырылары төмөндө баяндалат. Ибни Абидин каза намаздарынын соңунда мындай деп билдирет:

«Фаите намаздары бар (б.а., үзүрдөн улам намаздарын окуй албай казага таштаган) адам ишара менен да окууга алы келген учурда окубаган болсо, өлөөрдө намаз карыздарынын искат кылынышын керээз кылуусу важиб. Казасын окууга алы жетпеген болсо, керээз кылуусуна кажет жок. Рамазан айында орозо кармабаган сафари жана ооруп калган адам орозо карызынан кутулууга убактысы жетпей дүйнөдөн кайтса керээз кылуусуна зарылчылык жок. Аллаху таала алардын кемчилигин кабыл алат. Оорулуунун карызынын искаты дүйнөдөн кайткандан кийин валиси (мураскору же андан жооптуу болгон адам) тарабынан орундатылат. Көз жумганга чейин болбойт. Тирүү адамдын өзү үчүн искат кылдыруусу туура эмес. «Жила-ул кулуб» китебинде мындай деп жазылат: «Мойнунда Аллаху тааланын же кул акысы бар адамдын эки күбөнүн жанында керээзин айтуусу же жазылган керээзин буларга окуусу важиб, ал эми мойнунда башка бирөөнүн акысы болбогон адамдын керээз кылуусу мустахаб».

Казалардын искаты (Каффарат искаты) үчүн керээз кылган маркумдун валиси (мураскору же андан жооптуу болгон адам) мурастын үчтөн биринен ар бир намаз маалы, витир намазы жана казасы тутулуусу керек болгон бир күндүк орозо үчүн бир фытра өлчөмүндө б.а., жарым саъ(5) (520 дирхам же 1750 грамм) буудайды кембагалдарга (же кембагалдардын өкүлдөрүнө) фидйе кылып берет.

Казалардын искаты керээз кылынбаса, маркумдун валисинин өз алдынча каффарат искат кылуусу Ханафи мазхабында зарыл эмес. Ал эми, Шаафи мазхабында керээз кылбаган болсо да валинин искат кылуусу керек. Кул акысын керээз кылынбаган болсо да, маркумдан калган мүлктөн валинин төлөөсү Ханафи мазхабында да керек. Аласасы болгондор мурас колго тийгенден кийин сотсуз да ала алышат. Казага калган орозолорунун фидйесин, б.а., акчалай төлөнүүсүн керээз кылган болсо, муну аткаруу важиб. Себеби, Исламият буйрук кылган. Керээз кылбаган болсо, намаз фидийесин берүү важиб эмес, уруксат. Жогорудагылардын акыркы экөө кабыл болбосо да, жок дегенде садака сообуна жетип, күнөөлөрүнүн жеңилдөөсүнө көмөкчү болот. Имам Мухаммед ушундай деп айткан. «Мажма-ул-анхур» аттуу китепте мындай деп билдирилет: «Напсине жана шайтанга баш ийип, намаздарын окубаган, өмүрүнүн акырына карай буга өкүнүп (карыздарын окуй баштаган) казаларын толуктай албаган намаздарынын искатынын кылынуусу үчүн керээз кылуусу туура эмес деп жазылса да, уруксат экендиги «Мустасфа» китебинде жазылган».

«Жилал-ул-кулуб» китебинде: «Кул акылары, төлөнө турган карыздар, аманат, тартып алуу, уурулук, акы, соода береселери жана уруу-сабоо, жаралоо, адилетсиз түрдө пайдалануу сыяктуу көрүнүштөр дене акылары, ал эми сөгүү, шылдың, ушак жана жалаа көңүл акылары болуп эсептелет».

Керээз кылган маркумдун мүлкүнүн үчтөн бири искат кылууга жетсе, валинин аны фидйе катары берүүсү керек. Жетпесе, үчтөн бирден ашыгын мураскору өз ыраазычылыгы менен берсе боло тургандыгы «Фатх-ул-кадир» китебинде жазылган. Ушул сыяктуу эле маркум фарз болгон ажылыктын аткарылуусун керээз кылган болсо, мураскору же башка бирөө ажылыкка делген акчасын белек (хадия) кылып берсе туура болбойт. Өлөөрдөн мурун керээз кылбай, мураскору өз акчасы менен искат кылса же ажыга барып келсе, маркумдун ажылык карызы төлөнгөн болот. Мураскорунукунан башка бирөөнүн акчасы менен буларды орундатуу туура эмес дегендер болсо да, «Дурр-ул-мухтар», «Маракыл фалах» жана «Жила-ул-кулуб» китептерин жазган аалымдар болот деп билдиришти.

Намаз карызынын искаты буудайдын ордуна ун же бир саъ арпа, хурма, жүзүм менен эсептелип берилиши мүмкүн. (Анткени, булар буудайдан кымбат болгондуктан, кембагал үчүн жарамдуураак). Баарынын ордуна жогорудагылардын наркы өлчөмүндө алтын же күмүш берсе болот. (Кагаз акча менен искат кылынбайт.) Тилават саждасы үчүн фидйе берүүнүн кажети жок.

(1) Искат жана давр – бул маркумдун окубай калган каза намаздары, орозо, ажылык сыяктуу фарздары үчүн өлчөмүнө жараша фидйе берүү.

(2) Насс- Курани карим аяттары жана хадистер.

(3) Мужтахид- Курани каримден, хадистерден жана башка диний далилдерден өкүм чыгаруу даражасына жогорулаган улуу дин аалымдары.

(4) Ижма- улуу аалымдардын бир маселе үстүндө бир сөздө биригүүлөрү.

(5) Саъ- Ханафи мазхабы боюнча 3500 гр. же 4.2 литрдик бир өлчөм бирдиги

Башка мазхабдарда бул өлчөм бирдиги өзгөрөт.


Артка
 
    
Диний маалымат изде:

Имсак  
Күн  
Бешим  
Асыр  
Шам  
Куптан  


Имсак убактысы: Бул төрт мазхабда тең (шарий түндүн) акыры болуп эсептелет. Б.а. (Фажр-и садык) деп аталган асмандагы агаруунун чыгыштагы уфк-и захирий (көрүнгөн горизонт) сызыгынын бир чекитте көрүлүүсү. Орозо ушул убакытта башталат. Фажри садык убактысынын бийиктиги төрт мазхабда да 19 градус.
free counters
Сайтыбыздагы маалыматтар бардык адамдардын пайдалануулары үчүн даярдалган.
Түп нускасын өзгөртпөө шарты менен уруксат албастан эле маалыматтардан пайдаланууга болот.
Баштапкы бет катары   |    Сактап кой   |    Биз менен байланыш   |    RSS   |   Paylaş Бөлүш